Để cải cách nền giáo dục nước nhà, theo ông Giản Tư Trung thì ta nên nên bắt đầu từ cách tiếp cận vấn đề. Tiếp cận từ gốc đến ngọn, từ tổng thể đến cụ thể, từ dài hạn đến ngắn hạn. Trước tiên cần làm rõ 3 điểm mà ông cho là quan trọng như sau: Đâu là triết lý giáo dục, đâu là đúng nghĩa các chủ thể giáo dục (nhà nước, nhà trường, nhà giáo và người học) và đâu là một chiến lược dài hạn cho đất nước.

        Về triết lý giáo dục, Ông Giản Tư Trung nói: “Nền giáo dục nào cũng đã và đang có triết lý giáo dục của mình, vấn đề là triết lý đó có còn phù hợp với nhu cầu của thời đại hay không”. Theo ông, trước khi định danh lại triết lý giáo dục, chúng ta cần trả lời “chúng ta muốn tạo ra con người như thế nào cho xã hội tương lai”. Đó cũng chính là mục tiêu giáo dục. Để làm được điều trên, cần định nghĩa lại vai trò và xác định tâm thế của người học trong quá trình giáo dục. Họ thụ động hay chủ động, là “nô lệ” hay “ông chủ” của quá trình giáo dục? Đầu vào của quá trình giáo dục là con người, sản phẩm đầu ra cũng là con người ấy nhưng có tư duy khác, hiểu biết khác, năng lực khác và một cách hành xử khác. Vậy “nhà sản xuất” trong quá trình giáo dục là ai? Nhà nước, nhà trường, nhà giáo hay người học? Theo ông Giản Tư Trung “nhà sản xuất” chính là người học. Nhà nước, nhà trường, nhà giáo chỉ là chất xúc tác, đóng vai trò hỗ trợ cho quá trình “tự giáo dục” cho người học. Ngay từ thời thơ ấu, người học đã có thể được đặt vào một môi trường mà ở đó họ có cảm giác làm chủ quá trình học tập của mình để từ đó phát triển tư duy độc lập, biến kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của người khác thành “tài sản” của mình. Người học sẽ định nghĩa lại sự học và làm chủ được sự học qua 3 câu hỏi: Học để làm gì? Học những gì để đạt mục tiêu đó? Học như thế nào? Xa hơn, bản thân người học cũng cần biết rõ mình muốn thành ai và làm sao trở thành con người như vậy. Khi đề cập đến học để làm gì, UNESCO đã đưa ra mục tiêu cho người học như sau: Học để hiểu biết, học để làm việc, học để làm người và học để chung sống. Với vai trò người học và mục đích học như trên thì vai trò nhà giáo dục, nhà trường, nhà nước ra sao?

        Nếu nhà giáo chỉ dạy từ những gì mình biết, cách dạy thì đọc cho trò chép, thuyết giảng những gì mà xã hội đang kêu than thì nhà giáo đó được gọi là “thợ dạy”. Nhà giáo khi được gọi là thầy khi biết truyền cảm hứng cho người học, làm cho người học có khát vọng học tập. Người thầy cùng với người học xây dựng mục tiêu, nội dung, phương pháp học tập, đồng thời góp phần khai sáng người học.

       Nhà trường có vai trò và sứ mệnh riêng và không thay thế được. Là nơi tập hợp các nhà giáo, nhà nghiên cứu, chuyên gia… tạo ra một môi trường tốt nhất, một điều kiện tốt nhất để người học làm chủ sự học của họ. Đồng thời nhà trường cũng là nơi xác lập chuẩn mực đạo đức và lương tâm của xã hội. Nhà trường cũng là nơi sáng tạo, chia sẻ và truyền bá tri thức. Khi đề cập đến đạo đức và lương tâm, một vấn đề xã hội đang quan tâm đối với ngành giáo dục đó là “học thực”. Có học thực thì mới có năng lực thực, mới có thể làm thực; chỉ có làm thực mới tạo ra giá trị thực, từ đó con người mới có thể sống thực. Xem ra giải quyết vấn nạn này còn quá nhiêu khê ở nước ta.

        Nhà nước đóng vai trò đưa ra “luật chơi” (hệ thống pháp lý) nhằm đảm bảo hai điều quan trọng nhất trong giáo dục là tạo cơ chế tốt nhất để các chủ thể giáo dục thực hiện tốt vai trò của họ trong hệ thống giáo dục và quá trình giáo dục. Song song đó, nhà nước còn định hình chiến lược giáo dục quốc gia và cùng các chủ thể giáo dục khác thực hiện hóa chiến lược này. Một quốc gia muốn có chiến lược giáo dục trong 50 năm tới thì phải có chiến lược phát triển nhân lực trong 50 năm tới, mà chiến lược phát triển nhân lực phải dựa vào chiến lược phát triển toàn diện của quốc gia trong 50 năm tới.

        So với tác giả Giản Tư Trung, ông Nguyễn Din, một nhà giáo dục cộng đồng cho ta một cái nhìn thực tế trong bối cảnh một cộng đồng và đối tượng cụ thể là người nghèo và người thiệt thòi. Tuy khác nhau về qui mô nhưng về quan điểm và cách làm thì có điểm tương đồng.

        Theo ông Nguyễn Din “Giáo dục cộng đồng (GDCĐ) là giáo dục không chính quy, đối tượng thụ hưởng trực tiếp của chương trình là những hộ dân nghèo, lực lượng lao động đang gánh vác phát triển xã hội”. GDCĐ giúp người dân nhận thức về chính mình đầu tiên, cung cấp cho họ những kiến thức và kỹ năng, nghề nghiệp, giá trị văn hóa xã hội, đường lối, chánh sách, nâng cao nhận thức về chính trị, tiếp thu khoa học kỹ thuật nông nghiệp mới ứng dụng vào đời sống nhằm phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo. Thay đổi những phong tục tập quan lạc hậu, khắc phục sửa chữa trình độ còn non kém. Giúp cho mọi người nhận thức về trách nhiệm của mình với làng xóm. GDCĐ còn nhắm đến những trẻ em không đến trường, người lớn mù chữ. GDCĐ lấy người dân (người học) làm trọng tâm, học đi đôi với hành, giáo dục hành động. GDCĐ là học hỏi lẫn nhau kinh nghiệm thực tiễn trong cuộc sống về cách làm ăn kinh tế của bà con hàng xóm.  Học cái hay để áp dụng và học cái dở để biết đường tránh”. Xem ra quan điểm của nhà GDCĐ có quan điểm và mục đích học tương đồng với UNESCO: Học để hiểu biết, học để làm việc, học để làm người và học để chung sống.

         Với người dân nghèo, có nơi được còn được cho là “Nghèo thâm căn cú đế”. Người dân hầu như cam chịu với cái nghèo lạc hậu đối với mình và cho rằng đó là số phận của mình, của làng xóm mình. Ông Din vừa là nhà quản lý nhà nước vừa là nhà giáo, ông có khát vọng thực sự làm sao những người dân ở làng quê của ông thoát nghèo. Nên việc đầu tiên là giáo dục gây nhận thực về chính mình cho người dân và truyền cảm hứng khát vọng thoát nghèo cho họ. Khi có khát vọng đổi đời người dân mới có thể cùng ngồi lại với nhà tổ chức cộng đồng xây dựng chiến lược phát triển cộng đồng. Từ khát vọng đổi đời, người dân mới có khát vọng học gì, làm gì để đạt được mục tiêu mình muốn. Khác với giáo dục trong nhà trường, GDCĐ phải là học thực thì mới có năng lực thực, mới có thể làm thực; chỉ có làm thực mới tạo ra giá trị thực, có nghĩa là tạo ra của cải, tạo ra sự thay đổi, mang lại chất lượng cuộc sống tốt đẹp hơn. Sinh viên đóng tiền đi học lấy được cái bằng nhưng không biết là có việc làm hay không. Đối với người dân trong cộng đồng, nếu học mà không mang lại kết quả gì họ sẽ không đến nữa. 

         Để giúp cho người dân có khát vọng học tập, Ông Nguyễn Din chỉ ra rằng: “XĐGN là vấn đề phát triển con người. Trong tiến trình phát triển lấy cái gốc là phát triển con người vì thế GDCĐ được xem là mũi đột phá XĐGN. Vì thiếu kiến thức sẽ dẫn đến không biết làm ăn, sẽ nghèo; nghèo không tiếp cận được tri thức, kỹ thuật, sẽ lại tiếp tục nghèo.” Ông còn đề cập đến quyền được học tập như sau: “Công bằng xã hội không chỉ vật chất mà còn tri thức” để các chủ thể có liên quan đến giáo dục có trách nhiệm đến việc học của người dân nghèo, người bị thiệt thòi.

        Xây dựng chiến lược phát triển cộng đồng là việc không thể thiếu khi xây dựng chương trình giáo dục cộng đồng. Từ công cụ vẽ bản đồ giúp cho người dân hình dung tương lai của cộng đồng trong 5-10 năm tới. Họ phải làm gì để đạt đến chân trời mơ ước đó và dĩ nhiên họ cũng nhận ra để làm được điều đó họ nhận ra phải học gì mới làm được. Đó là cách xây dựng chương trình chiến lược giáo dục cộng đồng.

        Với triết lý lấy người học làm trọng tâm, chủ động trong quá trình học, nghe thì dễ nhưng làm hoàn toàn không dễ. Vì GDCĐ không chỉ một mình nhà GDCĐ mà cả hệ thống chính trị xã hội. Từ Đảng ủy, chính quyền, ban ngành, đoàn thể đều thông suốt, quán triệt phương pháp phát triển cộng đồng thì mới tiến hành được. Đảng ủy có quán triệt mới cho ra chủ trương, chính quyền có quán triệt mới tạo môi trường, điều kiện thực hiện, ban ngành đoàn thể có thông, có biết cách làm thì mới tổ chức thực hiện theo cách giáo dục chủ động. Nếu như tác giả Giản Tư Trung đề cập đến 4 chủ thể giáo dục là nhà nước, nhà trường, nhà giáo và người học. Còn nhà GDCĐ đề cập đến hệ thống chính trị xã hội: Đảng, chính quyền địa phương, ban ngành đoàn thể và người dân. Chính vì thế ông Nguyễn Din nói: Nếu Đảng ủy và chính quyền địa phương không quan tâm và không có quan điểm thuận theo cách làm theo phương pháp phát triển cộng đồng thì không thể thực hiện được chương trình phát triển cộng đồng. 

        Năm mới chúng ta thường nói về tương lai, những gì tốt đẹp, chúng ta chúc nhau sẽ đạt được những điều trên. Chúng ta cũng hy vọng nền giáo dục nước nhà sẽ có những chuyển biến tích cực; Ngành Công tác xã hội nói chung và giáo dục cộng đồng nói riêng ngày càng được áp dụng và ăn sâu vào đời sống người dân góp phần đưa đất nước ta thành nước phát triển thực sự.