Theo phân tích của các chuyên gia tâm lý, nói dối là hành động vô thức của các em để tránh những áp lực hoặc sự trừng phạt nào đó của cha mẹ khi các em còn nhỏ tuổi. Tuy nhiên, biết nói dối quá sớm và thường xuyên nói dối sẽ hình thành nên tính cách không trung thực và thật khó lường hậu quả khi các em lớn lên.

22% học sinh tiểu học biết nói dối

Nếu nói thật, thể nào cu Bin cũng bị ba phạt đứng trong vòng tròn như mọi lần, rồi lại bị mẹ tra khảo tại sao, ông bà thì lạnh nhạt, thậm chí không nấu món ngon cho Bin ăn. Thế là cu cậu lấm lét nhìn ba: “Hôm nay con bị mệt, con nói với cô giáo nên cô cho phép không làm bài tập ba ạ!”. Nghe thế, ba của Bin lo lắng, sờ đầu, sờ mặt con rồi vội vàng chở Bin về nhà. Tưởng Bin ốm thật nên mọi người cuống quýt bắt cu cậu đi nằm, rồi vội vàng nấu cháo, mua sữa... Tranh thủ lúc mọi người không để ý, Bin lấy vở, xé mất tờ bài tập, thủ tiêu luôn điểm 4.

Còn Tuấn Anh, 10 tuổi, học lớp 5, thì thường xuyên đi học muộn dù lỗi không thuộc về Tuấn Anh mà là ở ba. Mỗi sáng, được giao nhiệm vụ đưa con đi học, nhưng anh Tuấn – ba của Tuấn Anh - lại thường dậy trễ, đưa được con đến trường thì đã chậm ít nhất 15 phút rồi. Để tránh khó xử cho con, anh dặn: “Nếu cô giáo hỏi thì con nói bị tắc đường nhé!”, hôm khác thì anh lại dặn: “Nói với cô là tại vì ba bị hỏng xe”... Đến khi Tuấn Anh bị cô giáo cảnh cáo trước toàn trường vì tội đi học muộn và bỏ học chơi game thì ba mẹ của cậu mới giật mình. Bao lâu nay, cứ đi học muộn là cu cậu chuồn thẳng vào tiệm game để tránh phải trả lời cô giáo lý do đi học muộn, và để có tiền chơi game, Tuấn Anh bịa ra các lý do xin tiền như đi học thêm, giúp đỡ bạn nghèo, rồi cần tiền mua sách vở... Đến lúc này thì anh Tuấn mới biết tác hại của việc vô tình dạy con nói dối.

Tại hội thảo “Giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên ở nước ta hiện nay - Thực trạng và giải pháp” do Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục VN vừa tổ chức mới đây, nhiều người đã giật mình khi nghe công bố kết quả khảo sát: Có đến 22% học sinh tiểu học nói dối cha mẹ, 50% học sinh bậc THCS, 64% học sinh bậc THPT và 80% sinh viên ĐH sẵn sàng nói dối để qua mặt phụ huynh.

Sẵn sàng chia sẻ cùng con

Theo phân tích của các chuyên gia tâm lý, nói dối là hành động vô thức của các em để tránh những áp lực hoặc sự trừng phạt nào đó của cha mẹ khi các em còn nhỏ tuổi. Nói dối để không ai phải buồn mà lại thoát được tội, chính vì vậy, các em sẵn sàng nói dối trước những tình huống mà các em cho là khó xử để tránh rắc rối. Mặt khác, chính sự kỳ vọng quá lớn của các bậc phụ huynh đã vô tình tạo áp lực khiến con cái họ phải đối phó bằng cách nghĩ ra những đáp án không trung thực. Ngoài ra, trẻ còn nói dối nếu thấy cần đáp ứng một nhu cầu nào đó... Việc nói dối của trẻ có thể vô hại trong một chừng mực nào đó, tuy nhiên, biết nói dối quá sớm và thường xuyên nói dối sẽ hình thành nên tính cách không trung thực và thật khó lường hậu quả khi các em lớn lên.

Điều nhiều phụ huynh quan tâm là làm sao hạn chế việc con mình nói dối. Tuy nhiên, làm được điều này không dễ. Trong thực tế, rất nhiều phụ huynh luôn bắt con phải nói thật, trong khi chính họ lại không ngại nói dối về một vấn đề nào đó trước mặt con. Chị Thúy, quận 7 – TPHCM, thường kêu ca không hiểu sao cu Lâm, con trai 7 tuổi của mình, mở miệng ra là nói dối. Nghĩ lại, chị mới nhớ là rất nhiều lần chị đã nói dối trước mặt con, ví dụ chuyện chú Tiến hàng xóm sang đòi nợ, chị trốn trong nhà, nhưng nói Lâm chạy ra nói với chú ấy mẹ không có nhà! Chính sự vô tình của người lớn đã khiến trẻ “nhiễm” căn bệnh nói dối lúc nào không hay.

Vì vậy, trong mọi hoàn cảnh, các bậc phụ huynh nên có ý thức thể hiện sự trung thực trước mặt con. Cha mẹ cũng không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào con, ngược lại nên sẵn sàng chia sẻ với con, kể cả những lúc chúng không làm được điều như mong muốn. Giải thích với con rằng dù con làm điều gì đi nữa thì cha mẹ cũng vẫn yêu thương con để cho trẻ bớt lo sợ khi lỡ nói dối. Tạo cho con mối quan hệ gần gũi, yêu thương và đáng tin cậy từ gia đình sẽ giúp con có thói quen chia sẻ, từ đó cha mẹ sẽ kịp thời khuyên nhủ, định hướng cho con... 

Theo kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu và Phát triển giáo dục Việt Nam, ngoài việc học sinh, sinh viên nói dối, tỉ lệ học sinh đi học muộn cũng cao: tiểu học là 20%, THCS 21%, THPT 58%. Tỉ lệ học sinh quay cóp bài: tiểu học 8%, THCS 55%, THPT 60%. Không chấp hành an toàn giao thông: tiểu học 4%, THCS 35%, THPT 70%.